Przeglądaj Słowosieć
Zacznij od przewodnika
Relacje między znaczeniami
Przeglądaj przykłady
Jak czytać stronę znaczenia
- 1 — nagłówek znaczenia: lemat oraz numer znaczenia w synsecie.
- 2 — definicja (glosa): zwięzły opis tego, co dokładnie oznacza dana jednostka.
- 3 — przyciski widoków: przejścia do ścieżki do hiperonimu, morfologii i grafu synsetu.
- 4 — przykłady użycia: zdania ilustrujące znaczenie w naturalnym kontekście.
- 5 — domena: informacja o polu semantycznym (np. komunikacja, medycyna).
- 6 — informacje o zasobie: wersja Słowosieci i język, z którego pochodzi znaczenie.
Lemat, znaczenie, synset — co za różnica?
Strona znaczenia operuje kilkoma pojęciami z dziedziny lingwistyki. Warto je uporządkować, aby lepiej zrozumieć relacje między nimi.
Lemat
Forma hasłowa słowa, pod którą znajdziesz wszystkie formy gramatyczne i znaczenia.
Przykład: pies jako lemat obejmuje formy psa, psu, psami… i znaczenia, takie jak „zwierzę domowe" czy „pogardliwe o człowieku".
Znaczenie (sense)
Konkretny sposób rozumienia danego lematu, opisany glosą.
Przykład: pies „zwierzę domowe” vs. pies w znaczeniu „pogardliwe o człowieku”.
Synset
Synset w wordnecie to podstawowa jednostka reprezentująca jedno, konkretne pojęcie lub znaczenie. Grupuje on synonimy, które w danym kontekście są wymienne. Synsety są ze sobą połączone relacjami semantycznymi (np. hiperonimia), tworząc sieć leksykalną.
Przykład: synset pies domowy może obejmować lematy pies i pies domowy.
Warianty i nawigacja po znaczeniach
Wynik wyszukiwania zawiera warianty i powiązane pojęcia dla danego lematu.
Warianty jednostek
Dzięki wariantom jednostek możesz zobaczyć wszystkie znaczenia danego lematu w jednym miejscu.
Nawigacja po znaczeniach
Klikając na wariant w nagłówku strony, przechodzisz między znaczeniami tego samego lematu. Możesz też używać strzałek na górze strony lub skrótów klawiaturowych:
Shift + Arrow Left — przejdź do poprzedniego znaczenia
Shift + Arrow Right — przejdź do następnego znaczenia
Anotacje emocjonalne
Nacechowanie jednostki
Ikonka (smutna, neutralna, uśmiechnięta) i skrót typu „+ m” streszczają ogólny ton emocjonalny znaczenia.
Warstwy opisu emocji
Obok nacechowania widzisz wartościowanie (dobro/zło), listę emocji oraz przykładowe zdania.
Praca z emocjami w badaniach
Na tej podstawie możesz filtrować zasób pod kątem pozytywnych/negatywnych jednostek lub specyficznych emocji.
Emotikony i nacechowanie
W kolumnie Nacechowanie widzisz kombinację emotikony i skrótu (np. + m). To podsumowanie „ogólnego tonu” znaczenia.
- Pozytywne (+, + m): mocne lub łagodne nacechowanie pozytywne jednostki.
- Neutralne (0): brak wyraźnego nacechowania — znaczenie opisowe.
- Negatywne (-, - m): znaczenia wyraźnie nieprzyjemne lub krzywdzące.
Wartościowanie, emocje, przykłady
- Wartościowanie: lista ogólnych ocen (np. dobro, szczęście, krzywda), które mówią, jak znaczenie „ustawia się” względem dobra i zła.
- Emocje: konkretne nazwy emocji (np. radość, zaufanie, lęk), każda oznaczona kolorową kropką.
- Przykłady: zdania pokazujące, jak takie znaczenie i jego emocje funkcjonują w języku — często w formie krótkich dialogów lub fragmentów narracji.
Relacje między znaczeniami
Kolumny relacji
W kolumnach po lewej i prawej stronie danego znaczenia znajdują się relacje między znaczeniami.
Dodatkowe relacje i dane
W prawym górnym rogu znajduje się element pozwalający pokazywać i chować dodatkowe relacje oraz dane zawarte w znaczeniu.
Typy relacji
Słowosieć łączy znaczenia za pomocą wielu różnych relacji.
Od prostych synonimów po skomplikowane relacje znane językoznawcom.
Synonimy
relacjaDwa znaczenia o bardzo zbliżonej treści, często współtworzące ten sam synset.
„piękny” — „szlachetny ” w znaczeniu pozytywny pod względem moralnym.
Zobacz na przykładzieHiperonimy / hiponimy
relacjaHiperonim jest ogólniejszy, hiponim bardziej szczegółowy — trochę jak kategorie i podkategorie.
„zwierzę” → „pies” → „owczarek niemiecki”.
Zobacz drzewkoAntonimy
relacjaZnaczenia przeciwne, które często pojawiają się w parach.
„bohater” — „łajdak”, „radość” — „smutek”.
Inne relacje
relacjaNp. relacje części (meronimia), przyczynowe czy asocjacyjne — bardziej specjalistyczne.
„ręka” jako część „ciała”, „burza” powiązana z „deszczem”.
Typy relacji
Każda relacja na grafie ma swój skrót. Kliknij, aby zobaczyć pełną listę typów relacji w Słowosieci.
Graf relacji
- Kolory części mowyKolor węzła informuje, czy widzisz rzeczownik, czasownik, przymiotnik czy przysłówek.
- Strzałki relacjiKierunek strzałki pokazuje, w którą stronę „płynie” relacja — np. od hiponimu do hiperonimu.
- InteraktywnośćWęzły grafu można rozwijać, aby rozszerzać sieć relacji.
Drzewko pojęć: hiperonimy i hiponimy
- Ruch w góręKlikając hiperonim, przechodzisz do pojęcia ogólniejszego (np. od „pies” do „zwierzę”).
- Ruch w dółKlikając hiponim, schodzisz do pojęć bardziej szczegółowych (np. „owczarek niemiecki”).
- Ścieżka pojęćSeria kliknięć tworzy ścieżkę pojęciową, którą możesz wykorzystać np. w analizie semantycznej.
Ścieżka hiperonimii „owczarek niemiecki”
- istota 1najwyższy hiperonim
- owczarek niemiecki 1punkt startowy
Relacje derywacyjne
Co to są relacje derywacyjne
Relacje derywacyjne opisują, jak z jednego wyrazu powstają inne – np. forma żeńska, zdrobnienie czy rzeczownik odczasownikowy. W Słowosieci widzisz je jako połączenia między znaczeniami.
Poniżej widzisz dwie rodziny: zawód i jego żeńską formę oraz tytuł arystokratyczny z pochodnymi znaczeniami.
- formy żeńskie (np. policjant → policjantka),
- derywaty semantyczne (np. książę → księżna, księżniczka).
Zawód i forma żeńska
„osoba płci żeńskiej wykonująca zawód policjanta”.
Tytuły i pochodne znaczenia
Zobacz Słowosieć w praktyce
Hiperonimia emocji
Zobacz, jak określenia stanów i emocji zmieniają się wraz z ich hiperonimami.
Powiązania międzyjęzykowe
Porównaj polskie znaczenia z ich angielskimi odpowiednikami i zobacz, kiedy tłumaczenie jest pełne, a kiedy tylko częściowe.
Przegląd rejestrów
Zobacz, jak Słowosieć odnotowuje przykłady wyrazów należących do różnych rejestrów.
Zaawansowane zastosowania
Zobacz, jak badacze i twórcy wykorzystują Słowosieć w prawdziwych projektach — od NLP po badania językoznawcze.
Hiperonimia emocji
Jak czytać tę drabinkę
Każdy szczebel drabinki odpowiada jednemu znaczeniu w Słowosieci. Wspinając się w górę, widzisz coraz ogólniejsze hiperonimy danego pojęcia.
Kliknij na znaczenie, aby przejść do jego strony.
Powiązania międzyjęzykowe
Międzyjęzykowa synonimia częściowa
Znaczenia są bardzo bliskie, ale nie w każdym kontekście da się je podmienić 1:1.
Apprehension to specyficzna obawa przed przyszłością, podczas gdy polski „niepokój” jest szerszym pojęciem obejmującym także stan niepokoju psychicznego.
Różnice rejestrowe
Międzyjęzykowa synonimia międzyrejestrowa:
polskie słowo ma bardziej oficjalny, dawny charakter niż jego neutralny angielski odpowiednik.
Przegląd rejestrów: dawne, specjalistyczne i wiele innych
Jak czytać etykiety rejestrów
Rejestr mówi, w jakich sytuacjach typowo używa się danego znaczenia – czy to słowo dawne, środowiskowe, oficjalne, czy raczej potoczne.
Te skróty znajdziesz obok definicji – możesz po nich szybko rozpoznać, że znaczenie nie należy do rejestru ogólnego.
Lista rejestrów w Słowosieci
- og.ogólny
- daw.dawny
- książk.książkowy
- nienorm.nienormatywny
- pot.potoczny
- reg.regionalny
- specj.specjalistyczny
- urz.urzędowy
- wulg.wulgarny
- środ.środowiskowy (np. słownictwo środowiskowe szkolne, młodzieżowe)
Znaczenie potoczne
pot. pies 7
„człowiek, który za czymś przepada, łasy na coś...” – znaczenie używane w potocznym języku, odbiegające od znaczenia ogólnoużytkowego.
Archaiczne znaczenie
daw. iluzjon 1
Dawniejsze określenie kina – dziś ciekawostka historyczna w tekstach o kulturze.
Rejestr specjalistyczny
specj. łopatka 4
„część śmigła, śruby, element wykorzystywany do wprawiania w ruch jakiegoś mechanizmu.” – typowe np. w technice.
Dawne znaczenie
daw. dziewczyna 3
Historyczne znaczenie „służąca, pomoc domowa” – dziś powszechnie używane określenie na młodą kobietę.
Statystyki Słowosieci
| Wskaźnik | Wartość | Co to oznacza? |
|---|---|---|
| Liczba synsetów | ≈ 231 000 | Przybliżona liczba węzłów znaczeń w całej sieci. |
| Liczba jednostek leksykalnych | ≈ 297 000 | Liczba par lemat–znaczenie. |
| Liczba relacji synsetów | ≈ 611 000 | Połączenia między synsetami (synonimia, hiperonimia itd.). |
| Liczba relacji jednostek leksykalnych | ≈ 279 000 | Relacje między jednostkami leksykalnymi. |
| Słowosieć | enWordNet | Princeton WordNet | |
|---|---|---|---|
| Czasownik | 21 139 | 1 | 11 542 |
| Rzeczownik | 137 362 | 11 173 | 119 201 |
| Przysłówek | 8155 | — | 4475 |
| Przymiotnik | 29 692 | 1 | 21 866 |
| Razem | 196 348 | 11 175 | 157 084 |
Źródło: Statystyki Słowosieci (czerwiec 2024)
